Sut mae eich les yn effeithio ar eich cartref

Fflatiau yw’r rhan fwyaf o eiddo lesddaliadol, ond mae rhai tai lesddaliadol hefyd. Er enghraifft, mae llawer o dai rhanberchnogaeth neu fyngalos mewn datblygiad ymddeol yn eiddo lesddaliadol.

Byw mewn fflat lesddaliadol

Gyda fflat lesddaliadol, rydych fel arfer yn berchen ar bopeth y tu mewn i bedair wal yr eiddo, gan gynnwys y lloriau, y plastr ar y waliau a’r nenfwd. Nid ydych yn berchen ar rannau allanol na strwythurol yr adeilad.

Y rhydd-ddeiliad sydd fel arfer yn berchen ar strwythur yr adeilad, yr ardaloedd a rennir a’r tir y mae’n sefyll arno. Mae’n gyfrifol am atgyweirio a chynnal a chadw ac adennill y costau hyn gan lesddeiliaid drwy daliadau gwasanaeth.

Byw mewn tŷ lesddaliadol

Gyda thŷ lesddaliad, mae’r les fel arfer yn cynnwys yr adeilad cyfan, y tu mewn a’r tu allan, a gallai hefyd gynnwys y gerddi. Yn yr achos hwn, y lesddeiliad sydd fel arfer yn gyfrifol am yr holl waith atgyweirio a chynnal a chadw ar yr eiddo.

Os yw’r tŷ ar “ystâd a reolir” (sef tir neu eiddo sy’n cynnwys ardaloedd neu gyfleusterau a rennir sy’n cael eu defnyddio gan fwy nag un perchennog neu lesddeiliad), mae’n bosibl y bydd y rhydd-ddeiliad yn gyfrifol am gynnal a chadw’r ardaloedd cymunedol hynny – fel ffyrdd neu erddi a rennir. Mae costau cynnal a chadw’r ardaloedd hyn fel arfer yn cael eu hadennill gan lesddeiliaid drwy daliadau amrywiol (sydd yn aml yn cael eu galw’n “daliadau ystâd”).

Bydd eich les yn nodi eich hawliau a’ch cyfrifoldebau. Dyma rai cyffredin i lesddeiliaid:

• hawliau statudol: ymestyn les, prynu’r rhydd-ddaliad, ymgynghori â chi ynghylch costau, herio taliadau
• hawliau seiliedig ar les: mynediad i ardaloedd a rennir, preifatrwydd a defnydd o’r eiddo
• cyfrifoldebau: talu ffioedd a thaliadau a nodir yn y les, peidio â tharfu ar gymdogion
• cael caniatâd: cyn newid yr eiddo neu ei isosod (ei rentu allan)

Mae lesoedd yn ddogfennau cyfreithiol, a gallant fod yn anodd eu deall. Gall eich hawliau a’ch cyfrifoldebau newid hefyd – er enghraifft, os byddwch yn prynu’r rhydd-ddaliad.

Rhagor o wybodaeth: deall eich hawliau a’ch cyfrifoldebau

Mae’r rhan fwyaf o lesoedd yn cynnwys rheolau (sy’n cael eu galw’n “gyfyngiadau” neu’n “gyfamodau”) sy’n cyfyngu ar yr hyn y gallwch ei wneud gyda’ch cartref. Mae cyfyngiadau cyffredin yn cynnwys:

• addasiadau strwythurol (tynnu waliau, gosod ffenestri newydd, gwaith yn yr atig)
• newid lloriau (newid carpedi am loriau caled)
• isosod neu osod tymor byr (Airbnb)
• cadw anifeiliaid anwes

Rhagor o wybodaeth: deall beth allwch chi ei wneud a beth na allwch chi ei wneud i’ch cartref a phryd mae angen caniatâd arnoch

Bydd eich les yn nodi hawliau a chyfrifoldebau eich landlord (rhydd-ddeiliad). Gall hawliau a chyfrifoldebau cyffredin gynnwys:

• gorfodi rheolau (telerau) y les
• rhoi caniatâd ar gyfer pethau fel addasiadau ac isosod eich cartref (ei rentu allan)
• casglu taliadau gwasanaeth, neu renti tir (os yw’n berthnasol)
• rheoli a chynnal unrhyw ardaloedd rydych yn berchen arnynt neu’n eu rheoli – er enghraifft, ar gyfer fflatiau, y strwythur allanol a’r mannau cymunedol

Gwnewch yn siŵr eich bod yn deall eich les, yn enwedig:

• y costau, gan gynnwys:
  • taliadau gwasanaeth – costau hanesyddol a chostau a ragwelir
  • rhent tir – costau hanesyddol a chostau a ragwelir
  • unrhyw gostau neu ffioedd eraill a nodir yn eich les
  • unrhyw waith atgyweirio mawr arfaethedig a’r costau
  • hyd y les a nifer y blynyddoedd sy’n weddill arni
• unrhyw gyfyngiadau, gan gynnwys pethau fel:
  • isosod eich cartref (ei rentu allan)
  • gwneud newidiadau a gwelliannau i’r cartref
  • cadw anifeiliaid anwes
• eich cyfrifoldebau chi a chyfrifoldebau eich landlord neu ei asiant rheoli
• eich hawliau statudol, gan gynnwys os ydych chi’n gymwys i gael yr hawl i’r canlynol:
  • ymestyn y les
  • prynu’r rhydd-ddaliad
  • cymryd cyfrifoldeb am y gwaith o reoli’r adeilad (fflatiau yn unig)
• pwy yw’r landlord a’r asiant rheoli, ac a yw’n ddibynadwy